อันการพิจารณานั้น ก็คือการสังเกตุดูสรรพสิ่งทั้งหลาย เพื่อให้ได้เข้าใจในความหมายที่เร้นอยู่
ภายนอกได้รับผลกระทบภายในก็จักโดดเดี่ยว
ฝ่ายบนมีความฉงน ฝ่ายล่างก็จะสับสน เมื่อเกิดความสับสนก็จะมิยอมใช้งานคนดีที่ซื่อสัตย์
เมื่อเกิดความฉงน การมองก็จะเกิดความผิดพลาด หากผิดพลาดก็จะทำให้แผนการวุ่นวาย
เมื่อแผนการวุ่นวาย ชาติก็จะอันตราย เมื่อชาติอันตรายก็จะไม่สงบ ดังนั้น
ผู้คิดจักต้องตรองการณ์ไกล ผู้ตรองการไกลจักมีความสงบ ส่วนผู้ที่ไม่ตรองการณ์ไกลจักได้รับอันตราย
ผู้มั่งคั่งมักจะได้ใจ ส่วนผู้ยากจนมักจะเป็นผู้ที่ปล่อยโอกาสให้ผ่านไปอย่างน่าเสียดาย
หากยิ่งยึดติดก็จะยิ่งเสียหาย หากยิ่งสะสมก็จะยิ่งอันตราย
หากทุ่มทรัพย์ทั้งหมดเพื่อซื้อมาเก็บไว้ ก็จะเกิดความสามารถในการดูแล
มีเรื่องรุมสุมมากก็จะทำให้เกิดความกลุ้ม การมีเรื่องกลุ้มเพราะเกิดจากความหย่อนยาน
เรือรั่วน้ำก็จะซึม กระเป๋ารั่วของก็จะหาย ภูเขาเล็กไร้สัตว์อาศัย น้ำตื้นก็จะไร้ปลา ต้นไม้เล็กไร้นกทำรัง กำแพงชำรุดบ้านก็จะเอียง เขื่อนพังน้ำก็จะทะลัก เดินเร็วจะหกล้ม เดินเฉื่อยก็จะถึงช้า อยู่กลางอันตรายจะมิอาจคงทน ย่ำบนน้ำแข็งบางก็จะวิตกกังวล เดินลงน้ำก็จะจม เห็นห้วงมหรรณ์พึงหาเรือข้าม แต่หากไร้พายก็เปล่าประโยชน์ ขาดมิตรก็จะเอกา ผู้ดูแลเรื่องบำเหน็จอาญาจะต้องรู้พิจารณาผลงาน ผู้ขาดความซื่อสัตย์จะไร้สัจจะ ไร้ริมฝีปากฟันก็จะเปลือย ขนร่วงโล้นหนังก็จะหนาว ผู้มีความลำเอียงคำพูดจะไร้ความน่าเชื่อถือ ผู้ที่ฟังโดยไร้วิจารณาณ ก็จักก่อเหตุเภทภัย ผู้ที่วางแผนรอบคอบจักได้รับชัยชนะ ผู้ที่วางแผนฉาบฉวยก็จักปราชัย
ใช้ความดีตักเตือนผู้ชั่วร้าย ก็จะดุจฝนตกชุ่มฉ่ำในวสันตฤดู
ม้าดีจะง่ายต่อการบังคับขี่ ส่วนม้าเลวจะยากในการฝึกฝน
ผู้ที่มองโดยไม่พิจารณาก็จะประหนึ่งคนตาบอด ผู้ที่ฟังโดยไม่ใครครวญก็ประหนึ่งคนหูหนวก